افسانه عبدالله بن سبا
نوشته رمان نويسي به نام "سيف بن عمر"
« از تحقیقات ارزشمند علامه سید متضی عسگری »
دوازده قرن است كه تاريخ نويسان افسانه « عبدالله بن سبا» و سبائيان (پيروان سبا) را مي نويسند. هرچه از عمر اين افسانه بيشتر مي گذرد شهرت بيشتري پيدا مي كند تا آنجا كه امروز كمتر نويسنده اي ديده مي شود كه قلم به دست گرفته درباره صحابه چيزي بنويسد و اين افسانه را در نوشته خود فراموش كرده باشد .
از اين رو اگر ما بخواهيم با روش علمي اين موضوع را بررسي كنيم ناگزيريم به آغاز و پيدايش اين افسانه و زندگي راويان آن از اولين روز تا به امروز رسيدگي نماييم .
او كيست ؟
مردي يهودي از اهل صنعاء يمن ، در زمان عثمان صورتا و بحسب ظاهر اسلام آورد ولي در پنهاني مكر و حيله ميان مسلمانان بكار برد و در شهرهاي بزرگ اسلامي مانند شام و كوفه و بصره و مصر گردش كرده در مجامع مسلمين حاضر ميشد و تبليغ مي نمود.
چه مي گفت ؟
ميگفت : همچنانكه هر پيغمبري وصيي داشت ، وصي محمد (ص) هم علي است و او خاتم اوصيا است و عثمان حق اين وصي را غصب كرده و درباره وي ستم كرده است پس بايد قيام كرد و حق را به اهلش بازگرداند .
مورخان نام اين قهرمان را « عبدالله بن سبا » گذاشته اند و لقبش را « ابن الامه السوداء» (فرزند كنيز سياه) گذاشته و چنين ادعا كرده اند كه همين عبدالله بن سبا مبلغين خود را به شهرهاي ممالك اسلامي فرستاده ، دستورشان داده كه به بهانه امر به معروف و نهي از منكر فرمانداران وقت را بكوبند .در نتيجه عده زيادي از مسلمانان به وي گرويده و از برنامه او تبعيت كردند ، تا انجا كه بعضي از اصحاب عاليقدر رسول خدا و تابعين نيكوكار امثال : ابوذر ، عمار بن ياسر ، و عبدالرحمن بن عديس و مالك اشتر و بسياري از برگزيدگان و سران مسلمين را از آنها شمرده اند .
و گويند كه سبائيان هر جا كه بودند به منظور پيشبرد برنامه رهبرشان مردم را عليه فرمانداران مي شورانيدند و اعلاميه هائي در انتقاد از حكومت وقت مي نوشتند و به شهرهاي خارج از محيط خود مي فرستادند و نتيجه اين تبليغات اين شد كه مسلمانان با اين تحريك به سوي مدينه رهسپار شده و عثمان را در خانه اش محاصره كردند تا كار به كشته شدنش انجاميد و اين كارها به رهبري سبائيان صورت ميگرفت !
و گويند زماني كه طلحه و زبير به خونخواهي عثمان جنگ جمل را آغاز نمودند سركرده اين دو سپاه در حال تفاهم بودند كه سبائيان كه ديدند در صورت تفاهم مسبب اصلي قتل عثمان شناخته خواهند شد شبانه دسيسه اي ريخته و گروهي در سپاه علي و گروهي در سپاه طلحه و زبير اين دو گروه را با تير اندازي شب هنگام به لشگر مقابل عليه همديگر شوراندند !
اين بخشي از افسانه سبائيان بود ، برخي از برزگان را كه جزء «سبائيه» شمرده اند را نام ميبريم :
1- ابوذر 2-عماربن ياسر 3-عبدالرحمن بن عديس 4-صعصه بن صوحان 5-محمد بن ابي حذيفه 6-محمد بن ابي بكر فرزند خليفه اول 7- مالك اشتر
راويان افسانه عبدالله بن سبا :
1- طبري : او داستان سبائيان را در كتاب خود «تاريخ الامم و الملوك» فقط از سيف بن عمر تميمي كوفي نقل كرده است .
2- ذهبي : او در كتاب « تاريخ الاسلام » خود چند قسمت از افسانه را آورده است و در آن دو روايت از سيف نقل كرده كه طبري روايت نكرده است و بنظر كاملتر از طبري مي آيد .ذهبي نيز به گفته خود اين افسانه را از كتاب « فتوح سيف» برداشته است .
3- ابن ابي بكر : او نيز با كتاب فتوح سيف اين روايات را نقل مي كند .
4-ابن عساكر :اونيز از روايت هاي سيف سود برده و گاهي با چهار واسطه در نهايت به سيف مي رسد .
5-ابن اثير : او كار را براي محقق ساده كرده و در ديباچه كتابش « التاريخ الكامل » ميگويد : « مطالب اين كتاب از ابتدا از تاريخ بزرگي كه امام ابوجعفر محمد طبري آنرا تصنيف كرده گرفته ام زيرا آن تنها كتابي است كه نزد عامه مردم مورد اعتماد بوده است...» بنا بر اين گفته ابن اثير كه ابوالفدا و سيد رشيد از او داستان روايت مي كنند اين داستان ها را از طبري آورده است و طبري نيز از سيف !
6-ابن كثير : او نيز در جلد هفتم تاريخ خود « البدايه و النهايه » از طبري درباره عبدالله بن سبا نقل قول كرده است .
7-ابن خلدون : او نيز بمانند بقيه در كتاب خود « المبتدا و الخبر» همين راه را پيموده است و داستان را از طبري آورده است او ميگويد: (جلد 2 ص 425) اين است واقعه جنگ جمل كه به اختصار از كتاب طبري اورديم و اعتماد بر طبري از آن جهت است كه طبري خودش مورد وثوق و كتابش از آنچه در كتب ابن قتيبه و مورخين ديگر وجود دارد سلامت است .
(نقد نوشته محققان و مورخان زيركه اين مطلب را اورده اند بدليل كم كردن حجم مقاله آورده نشده است يا مختصر شده )
8- فريد وجدي
9- بستاني
10-احمد امين
11- حسن ابراهيم: او كه در اين داستان خاص مدركش فقط طبريست به خود جرات نداده ادامه داستان جمل را از همين طبري نقل كند. اين از دانشمندان مسلمان !
12- فان فلوتن : نوشته او درباره سبا نيز بدون كم و كاست از طبريست.
13-نيكلسن: او نيز از طبري كپي كرده و افسانه سبائيان را نوشته.
14-دائره المعارف اسلامي (هوتسمان،ولاينسنك،اورنلد،برونسال...)
15-دوايت .م.دونالدسن
16-ولهاوزن : نوشته هاي او كاملا برداشتي بدون فيلتر از طبريست و سيف را كه جاعلي بزرگ است ستوده !
17-غياث الدين
افسانه عبدالله بن سباء :
سيف بن عمر تميمي كوفي دروغ پرداز معروف و سازنده افسانه عبدالله بن سباء (170هجري)
V
|---------------------------------------------------------------------------------------------------------|
ذهبي (748) طبري (310) ابن ابي بكر(741) ابن عساكر(571)
V
|--------------------------------------------------------------------------------------------------------|
ابن اثير(630) ابن كثير(774) ابن خلدون (808) ميرخواند(903) مستشرقين ...
V V V V
|----------------------||-------------------||-------------------||------------------||-------------------|
ابولفدا-ابن ابي بكر بستاني غياث الدين ولهاوزن-نيكلسن-و...
نوشته شده توسط منصور در چهارشنبه ۱۷ آذر ۱۳۸۹ ساعت 16:34 | لینک ثابت | بدون نظر خواهی
